در یکسال گذشته، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گامهای بلندی در حوزه دیپلماسی پولی برداشته است. مشارکت فعال در تأسیس بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای، پیگیری عضویت در بانک توسعه نوین بریکس، کسب ریاست دورهای اتحادیه پایاپای آسیا و پیگیری انعقاد تفاهمنامههای پولی دوجانبه، مهمترین دستاوردهای این دوره به شمار میرود.
به گزارش جارچی اخبار به نقل از ایرنا، در شرایط پیچیده اقتصادی کنونی و با توجه به محدودیتهای ناشی از تحریمهای بینالمللی، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در یکسال گذشته راهبرد مهمی را در حوزه روابط پولی و مالی بینالملل در پیش گرفته است. محور اصلی این راهبرد، استفاده از ظرفیت اتحادیهها و سازمانهای بینالمللی و گسترش روابط با کشورهای همسایه و کشورهای همسو است.
در راستای این راهبرد اقدامات مختلفی از جمله حضور و مشارکت مستمر در اجلاسها و نشستهای مرتبط با کارگروههای بریکس و سازمان همکاری شانگهای، همکاری و ارتباط با صندوق بینالمللی پول و برگزاری کمیسیونها و نشستهای مشترک با کشورهای مختلف از سوی اداره همکاریهای بینالملل بانک مرکزی در دستور کار قرار گرفت.
توسعه همکاریها با سازمان همکاری شانگهای
مهمترین دستاورد بانک مرکزی در این حوزه، مشارکت فعال در فرآیند تأسیس بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای بوده است. بانک مرکزی در چهار نشست مشورتی مربوط به این بانک (سه نشست در چین و یک نشست در قرقیزستان) حضور داشته و در تدوین و بررسی متن بیانیه پایانی نشست سران شانگهای و ارائه نظرات کارشناسی نقش مؤثری ایفا کرده است. بانک مرکزی با توجه به احتمال مواجه شدن با تحریمهای جدید، از تأسیس این بانک حمایت کرده و آن را فرصتی برای دور زدن محدودیتهای مالی غرب میداند.
ابوالفضل کودهئی؛ معاون روابط بینالملل بانک مرکزی در اجلاس روسای بانکهای مرکزی و وزاری دارایی سازمان همکاری شانگهای بر حمایت از همکاریهای مالی چندجانبه، تقویت نقش بانکهای مرکزی، کاهش آسیبپذیری در برابر شوکهای خارجی و آمادگی ایران برای مشارکت عملی در سازکارهای مالی این سازمان تاکید کرد.
استفاده از ظرفیتهای بریکس
بانک مرکزی با مشارکت فعال و مستمر در کارگروههای تخصصی Finance Track بریکس، نقش خود را در این نهاد بینالمللی تقویت کرده است. از جمله اقدامات مهم میتوان به بررسی اسناد و ارائه نظرات کارشناسی، حضور در جلسات مجازی و حضوری و پیگیری موضوع عضویت جمهوری اسلامی ایران در بانک توسعه نوین (NDB) اشاره کرد.
همچنین، تعاملات کارشناسی بانک مرکزی نیز با سازمان بریکس نیز تداوم یافته است. حضور در دوره آموزشی «توانمندسازی بانکهای مرکزی کشورهای عضو بریکس؛ تأمین مالی پایدار» و ورکشاپ مجازی «تسویه و سپردهگذاری» نشاندهنده ارتقای سطح تعاملات کارشناسی بانک مرکزی با این نهاد است.
عبدالناصر همتی؛ رئیس کل بانک مرکزی در اجلاس اخیر بریکس در هندوستان با تاکید بر اینکه مهمترین نتیجه همکاریهای کشورهای عضو بریکس، تاسیس بانک توسعه نوین (بانک بریکس) است، اعلام کرد: ایران نیز به زودی عضو این بانک خواهد شد.
وی افزود: ما معتقدیم کشورهای عضو بریکس میتوانند با پولهای ملی با یکدیگر تبادلات تجاری داشته باشند و به دنبال این هستیم که همکاریهای پولی به صورت دوجانبه و سه جانبه با اعضا داشته باشیم.
افزایش ۹ میلیارد دلاری تعاملات اتحادیه پایاپای آسیایی
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان بانک عامل اتحادیه پایاپای آسیا که مقر دائمی آن در تهران است، نقش کلیدی در تقویت این نهاد منطقهای ایفا کرده است. بر اساس گزارشهای رسمی، حجم کل معاملات انجامشده در این اتحادیه در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱۳.۵۳ درصدی نسبت به سال قبل، به ۲۲.۵۶ میلیارد دلار رسیده که نشاندهنده توسعه فعالیتهای اقتصادی میان کشورهای عضو است.
از جمله اقدامات مهم حوزه معاونت بینالملل بانک مرکزی در این زمینه میتوان به اخذ مصوبه هیأت مدیره اتحادیه برای اصلاح اساسنامه و آییننامه اجرایی بهمنظور بکارگیری پولهای ملی کشورهای عضو، انجام هماهنگیها برای تهیه چارچوب عملیاتی استفاده از پولهای ملی در سازوکار اتحادیه، بروزرسانی سامانههای زیرساختی و ارتقای وبسایت اتحادیه و برگزاری اجلاس پنجاه و سوم هیأت مدیره این اتحادیه، اشاره کرد. اجلاس پنجاه و سوم هیات مدیره اتحادیه پایاپای آسیایی در شهریورماه ۱۴۰۴ به میزبانی بانک مرکزی ایران برگزار شد و در آن ریاست دورهای هیأت مدیره این اتحادیه به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران منتقل شد.
معاون بینالملل بانک مرکزی در نشست کمیته فنی اتحادیه پایاپای آسیا بر ضرورت توسعه سازکارهای کارآمد و منعطف منطقهمحور برای افزایش تابآوری اقتصادها در برابر شوکهای خارجی تأکید کرد و محورهایی چون توسعه استفاده از پولهای ملی، ارتقای زیرساختهای فنی و پیامرسانی مالی و بررسی ظرفیت استفاده از ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی را مطرح کرد.
یکی از اقدامات مهم در این حوزه برنامهریزی برای ارتقای زیرساختهای دیجیتال اتحادیه جهت استفاده از پولهای ملی اعضا در سازکار اتحادیه، برنامهریزی برای اتصال نظامهای پرداخت کشورهای عضو به منظور تسهیل پرداختهای فرامرزی و برنامهریزی برای اتصال پول دیجیتال بانکهای مرکزی اعضا به منظور تسهیل پرداختهای فرامرزی از طریق بانک مرکزی ایران به عنوان ریاست کمیته فرعی فناوری اطلاعات اتحادیه بوده است که در قالب برگزاری نشستها و کارگاه آموزشی پیگیری شده است.
توسعه همکاریهای بانکی دوجانبه
در حوزه روابط بانکی دوجانبه، بانک مرکزی برای گسترش استفاده از پولهای ملی در تسویه تجارت دوجانبه با بیش از ۲۰ کشور از جمله روسیه، چین، هند، ترکیه، پاکستان، عراق، و کشورهای آسیای میانه پیشنویس تفاهمنامه جامع تهیه و به طرفهای خارجی معرفی کرده است. با برخی از این کشورها، همکاری تا مرحله انعقاد قرارداد و عملیاتیسازی پیشرفت داشته است.
همچنین، در راستای توسعه شبکه بانکی، اقداماتی نظیر تهیه فهرست سوالات متداول برای تأسیس شعبه توسط بانکهای خارجی در ایران، بررسی مشکلات بانکهای برونمرزی و پیگیری تأسیس شعبه بانکهای ایرانی در افغانستان و بالعکس انجام شده است. بانک مرکزی همچنین با نهاد فدرال ناظر بر مراجع مالی آلمان در رابطه با انعقاد تفاهمنامه نظارت بانکی مکاتبه داشته است.
مشارکت مؤثر در تأسیس بانک توسعه شانگهای، پیگیری جدی عضویت در بانک توسعه نوین بریکس، کسب ریاست دورهای اتحادیه پایاپای آسیا و افزایش تعاملات میان کشورهای عضو این اتحادیه و تلاش برای توسعه همکاریهای پولی دوجانبه با بیش از ۲۰ کشور، همگی نشان از عزم جدی بانک مرکزی برای کاهش وابستگی به نظام مالی سنتی و افزایش تابآوری اقتصاد کشور در برابر تحریمها و شوکهای خارجی دارد.